Ем. Ярославскай аатынан Саха түмэлигэр сүүрбэттэн тахса сыл үлэлээтим. Түмэлгэ кэлэн көрөөччүлэргэ экспонаттар тустарынан кэпсиирбитигэр, билим таһымнаах кинигэлэргэ олоҕуран ону-маны кичэйэн, анааран кэпсиир кыаллыбат: бириэмэ уһуур, билим уустук тылларыттан истээччи даҕаны сылайар уо.д.а төрүөт элбэх. Инньэ гынан, көрдөрүүгэ турар экспонаттар ааттарын, аналларын, сүрүн историяларын судургутук, өйдөнүмтүө соҕус быһаара, кэпсии сатыыбыт, ол иһигэр сэргэ туһунан. Сэргэ Далее…

            XVII–XVIII үйэлэртэн күн-бүгүн Сибиир олохтоохторун биир биилээх мас уктаах охсор, анньар уонна быһар аналлаах тимир сэптэрин нуучча тылынан пальма (палма) диэн ааттыыллар, сурукка тиһэллэр. Ол иһин үгүс туора дьон сахалар батастара уонна батыйалара туох уратылаахтарын уонна аналлара атынын билбэттэр.  Оннооҕор Саха сирин археологтара, этнографтара билиҥҥи кэмҥэ диэри батас уонна батыйа бүттүүн уонна ураты бэлиэлэрин Далее…

Билигин даҕаны саха былыргыттан түөлбэлээн (уутуйан) олорор сиригэр үүнэн турар эбэтэр охто сытар куочайдаах тиит (харыйа) маһы көрүөххэ сөп. Э.К. Пекарскай тылдьыкка куочайы уонна кэрэҕи маннык быһаарбыт: “Куочай − палка в сажень длиною, отделанная в виде стрелы и надетая высоко над землею на сучок между рассохами какой-либо старой лиственницы, на которой шаманы вешают шкуру жертвенного Далее…

Археологическай хаһыыларга XV үйэтээҕи киһи көмүүтүгэр таҥас-сап сытыйан мэлийэр. Саха былыргы таҥаһын туһунан сиһилии билии-көрүү, археологтар уонна этнографтар отчуоттарыгар олоҕуран, XVII үйэтээҕи киһи көмүүлэриттэн саҕаланар. Саха таҥаһа 1720-с  сыллартан, христианство итэҕэлин киэҥник ылыныы саҕаланыаҕыттан уонна атыы-эргиэн дьайыыларын түмүгэр уларыйбыта, киһи хараҕар хатанар. XVII−XVIII үйэтээҕи саха  таҥнар таҥаһын туһунан Е.Д. Стрелов (1937 с.), М.М. Носов (1955, Далее…

Археологическай хаһыылар түмүктэринэн ГЧИ пуондатыгар, Саха уонна ХИФУ түмэллэригэр кыахтаах уонна баҕалаах киһи чөлүгэр түһэриэн сөп сүүрбэччэ XVI–XVIII үйэтээҕи ат ыҥыырдара түмүллэн харалла сыталлар. Хомойуох иһин, биир даҕаны мас ууһа саха акка олорор төрүт ыҥыырын чөлүгэр түһэрэ илик. XIX үйэтээҕи ыҥыырдары үтүгүннэрэн оҥороллор. 2019 сыллаахха П.П. Романов аатынан художественнай училище преподавателлэрэ А.Н. Неустроева уонна Л.Е. Далее…

Бикипиэдийэҕэ чороон туһунан суруйбуттар: “Чорон (якут. “чороон”) – национальный сосуд для хранения и питья кумыса” (ru.wikipedia); “Чорон – национальный сосуд для потребления кумыса” (ru. wikipedia.org). Чорооҥҥо кымыһы харайыы – аньыы, кутуллубут кымыс иһиллиэхтээх, эбэтэр иччилэргэ уонна Айыыларга анаан ыһыллыахтаах. Чороон биир эрэ сүрүн анала таба суруллубут – кымыс иһэргэ туттуллара. Аны саха тылын быһаарыылаах улахан Далее…

Этнография − норуот (этнос) үөскээбит историятын, материальнай уонна духуобунай культуратын чинчийэн үөрэтэр билим. “Саха этнографиятыгар быһаарыылар” диэн интернет-сурунаалга тастан киирии тыллары: экспедиция, культура, конференция, государство, материал уо.д.а. сахатыта сатаабатым уонна саҥа терминнары туһанным: наука – билим, музей − түмэл. Россияҕа билим таһымнаах сурукка-бичиккэ былыргы дьон олоҕун-дьаһаҕын (культуратын) археологическай кэмнэргэ араараллар: каменный век, бронзовый век, железный Далее…

Хойукку орто үйэлэргэ Элиэнэ (Өлүөнэ) өрүс орто тардыытынан сылгы уонна ынах сүөһүлээх дьон олохторо (дьарыктара) XVIII–XIX үйэтээҕэр ураты буоларын билиэх тустаахпыт. Онтон өрүс хочолоругар дьон таас үйэлэртэн быһа үрдүк, сааскы халаан уута ылбат, сирдэргэ олорбуттарын, ким даҕаны мөккүспэтэ буолуо. 2020 с. Саха сирин историятын бастакы туомугар суруйбуттар: «Как правило, поселения кулун-атахцев были привязаны к аласам, Далее…

 Быһах  быһыытын-таһаатын саха тылынан ырытан суруйарга  тутулуттан саҕалыахха (1-кы уруһуй). Быһах өнчөхтөөх уонна биилээх тимирэ (клинок) − сүрүн тутул. Неустроев-Мандар Уус, Б.Ф. уонна Егоров-Баайаҕыын Н.И. быһах өнчөхтөөх, биилээх тимирин кылгатан “иэдэс” диэн суруйаллар: «Саха быһаҕын тимирин уҥа иэдэһэ – хаптаҕай, көнө, онтон хаҥас иэдэһэ быыкаайытык томтоҕор соҕус эбэтэр көнө … Сорох быһах тимирин уҥа иэдэһэ Далее…