1 месяц назад 1899
“ҺӨҔҮҤ: дорҕоону дьүһүйэн” күрэх түмүктэннэ
Төрөөбүт тыл уонна сурук-бичик күнүн көрсө, СӨ Национальнай бибилэтиэкэтэ уонна “Саха сирин култуурата” айар холбоһук “ҺӨҔҮҤ: дорҕоону дьүһүйэн” диэн күрэҕи биллэрбиттэрэ.
“Тугу баҕар, туохтан баҕар оҥорор көҥүл” диэн этэ. Онон күрэхтэһиигэ эҥинэ бэйэлээх кэрэхсэбиллээх 176 үлэ киирдэ. Дьиҥэр, бэриллибит болдьоҕо син кылгас кэм этэ да, сорох үүнээйи олордо охсубут, сорох арт-эбийиэк дьэндэппит. Үгүс үлэ аппликация ньыматынан уонна фетр диэн матырыйаалтан оҥоһуллубут. Полимернай туойу эмиэ олус тутталлар эбит.
Куонкурус балаһыанньатын быһыытынан, 3 категория этэ: биирдиилээн, бөлөҕүнэн уонна дьиэ кэргэнинэн. Ол эрээри анал үөрэх тэрилтэлэрэ уонна уһуйааннар, улахан дьон түмсүүлэрэ кыттыбыттар, онон эбии “коррекционнайдар” уонна “улахан дьон” диэн туспа бөлөхтөрү араардыбыт.
Биирдиилээн кыттааччы – 60 оҕо, бөлөҕүнэн – 30, дьиэ кэргэнинэн – 57, коррекционнайдар – 13, улахан дьон – 15.
Өрөспүүбүлүкэ ханнык улуустарыттан кыттыбыттарын этэр буоллахха, Тааттаттан, Чурапчыттан, Кэбээйиттэн, Бүлүүттэн, Амматтан, Үөһээ Бүлүүттэн, Хаҥаластан, Мэҥэ Хаҥаластан, Уус Алдантан, Ньурбаттан, Орто Халыматтан, Сунтаартан, Намтан, Томпоттон, Усуйаанаттан, Муоматтан, Ленскэйтэн уонна Дьокуускайтан. Саамай көхтөөх нэһилиэктэр – Одьулуун, Төлөй (Чурапчы), Малдьаҕар (Ньурба) Тыараһа, Ытык Күөл, Уолба (Таатта), Амма-Наахара, Сулҕаччы (Амма), Кириэстээх (Сунтаар), Куокуй (Кэбээйи), Бэдьимэ (Мэҥэ Хаҥалас).
Дьүүллүүр сүбэҕэ “ҺӨҔҮҤ” хамсааһыны төрүттээбит “Саха сирин култуурата” айар холбоһук сүрүн дьоно үлэлээтилэр: П.П. Романов аатынан Ойуулуур-дьүһүннүүр училище дириэктэрэ, Арассыыйа худуоһунньуктарын сойууһун чилиэнэ Александра Неустроева, Л.А. Ким аатынан Оҕо ойуулуур-дьүһүннүүр оскуолатын уһуйааччыта, Арассыыйа худуоһунньуктарын сойууһун чилиэнэ Анна Саввина, П.П. Романов аатынан Ойуулуур-дьүһүннүүр училище преподавателэ, ювелирнай дьыала маастара Людмила Федорова, СӨ Национальнай бибилэтиэкэтин медиа-киинин үлэһитэ, суруналыыс Татьяна Павлова.
“ҺӨҔҮҤ” хас ыытар күрэҕин грамоталарын көстүүтэ ураты буоларын бэлиэтии көрөр буолуохтааххыт. Быйыл эмиэ ханна да хатыламмат дизайннаах, көрөөрүҥ. График худуоһунньук, Култуура, ускуустуба уонна креативнай индустрия Аартыкатааҕы үнүстүүтүн преподавателэ, Арассыыйа худуоһунньуктарын сойууһун чилиэнэ Надежда Комиссарова сырыы ахсын ойуулуур.
Күрэххэ кыттыбыттар бары Туоһу сурук, оттон салайааччылар Махтал сурук тутаҕыт. Электроннай көрүҥүнэн. Бөлөх хас биирдии оҕотугар тиийэ ааккытын-суолгутун, дойдугутун толору суруйабыт. Онон олус ымпык-чымпык үлэлээҕинэн, олунньу 27 күнүттэн электроннай почтаҕытыгар ыытан саҕалыахпыт. Кулун тутар 4 күнүгэр диэри туппатахтар биллээриҥ.
Оттон миэстэлэспиттэр, биһирэммиттэр бириистэрин кытта кумааҕыга бэчээттэммит грамотаны үөрүүлээх быһыыга-майгыга тутуохтара. Чопчу күнүн быһааран баран, тус бэйэҕитигэр суруйуохпут.
Бу күрэх ыытыллар бары куонкурустартан биир уратылаах – эһиги оҥоһуктаргыт хаартыскалара, видеолара, ааккыт-суолгут үйэ-саас тухары өрөспүүбүлүкэтээҕи электроннай бибилэтиэкэ пуондатыгар, каталогар сүппэттик-симэлийбэттик киирэн хаалар. Архыып курдук. Хаһан эмэ эһиги тускутунан информация көрдөөтөхтөрүнэ, интэриниэт ситимиттэн бу үлэлэргитин булан көрүөхтэрэ. Ааптара, хас сыллаах буолара барыта ыйылла сылдьар буолуоҕа. Холобура, иллэрээ сыл буктрейлерга кыттыбыт оҕолор, билигин ол видеоларын көрөн, номнуо соһуйа үөрэллэр.
Куонкурус көйгөтүллэр буолбут төрүт дорҕооннорбутун сөргүтэр уонна туһанарга көҕүлүүр соруктаах ыытылынна: оҕолорбут Һ,Ө,Ҕ,Ү,Ҥ дорҕооннору дьиҥ сахалыы чуолкайдык саҥара үөрэнэллэригэр, төлөпүөҥҥэ атын бэлиэнэн солбуйбакка суруйалларыгар. Ону баара, үгүс киһи быһаарыы суругар оннооҕор ҺӨҔҮҤ диэни ЬОҔУН диэн суруйан ыыппыт.
Онон, доҕоттоор, тылбытын харыстыаҕыҥ, сахалыы шрифтэри, клавиатураны гаджеккытгар туруорунуҥ диэн туран, күүтүүлээх түмүгү билиһиннэрэбит.
БӨЛӨҔҮНЭН
I миэстэ – Нам улууһун Бөтүҥ Е.С. Сивцев Таллан-Бүрэ аатынан орто оскуолата. Бу оскуола инженернэй-техническэй хайысхалаах буолан, “ҺӨҔҮҤ” диэни дьиэ макыатынан оҥорбуттар. Салайааччылар: Дьяконова Полина Петровна, Румянцева Нюргуяна Михайловна.
Маннык ҺӨҔҮҤ дьиэлэри туталлара эбитэ буоллар, бэрт интэриэһинэй көстүүлээх буолуо эбит дии?
II миэстэ – Мэҥэ Хаҥалас улууһун Бэдьимэ Н.Д. Неустроев аатынан орто оскуолатын “Кэрэли” оҕону эбии үөрэхтээһин киинин “Национальное шитье” куруһуога. Салайааччы – Галина Егоровна Неустроева.
Бу иис куруһуогун кыргыттара олус кичэллээхтик тикпит оҥоһуктарын бары кэрэхсээтилэр.
III миэстэ – оригинальнай үлэлээх икки оскуоланы үһүс оҥордубут. Дьүүллүүр сүбэ чилиэннэрэ бары кинилэри бэлиэтээтилэр. Ол кимнээхтэрий?
Бастатан туран, хаарга ҺӨҔҮҤ диэни олус үчүгэйдик суруйбут Таатта улууһун Уолба В.И. Ленин аатынан орто оскуолатын VIII кылааһа (салайааччы – Розалия Васильевна Баишева).
Бу ролигы Арассыыйа таһымыгар да көрдөрүөххэ сөп – Саха сирин символынан биллэр маҥан хаарбытыгар, ураты тыллаах омук буоларбытын бэлиэтээн, кэнчээри ыччаппыт аныгы үйэ үөһэттэн барытын хабан көрөр куйаар ситимигэр биһиги, сахалар, баарбытын, аан дойдуга тахсар саргылаахпытын биллэрэн ойуулаабыт курдуктар. Этэргэ дылы, имиджевай бырайыак.
“Хайдах маннык көнөтүк, туох да сыыһата суох хаампыттарый?” – диэн ыйыттаргыт, кинилэр маҥнайгы кылаастан ыла 1976 сыллаах выпустары кытта шефтэһэллэр эбит. Олортон биир биллэр бэрэстэбиитэллэрэ – норуот маастара Михаил Трофимович Боппосов. Кини сүбэлээн, ыйан-кэрдэн биэрбит.
Аны иккис сонун оҥоһуктаах – Чурапчы улууһун Улахан Күөл А.А. Макаров аатынан оскуолатын IV уонна VII кылаастарын бөлөҕө (салайааччы – Эльза Борисовна Макарова).
Хордуоҥканан буукубалары быhан баран, онно инчэҕэй салпыакканы тэлгэтэ уурбуттар уонна чиа сиэмэтин ыспыттар. Күн аайы уу таммалатан, бу курдук “суруктары үүннэрэн таһаарбыттар”. Дьүүллүүр сүбэ: “Ландшафтнай дизайҥҥа бэрт идиэйэ”, – дэстилэр.
Бу ааттаммыт 4 бөлөххө 2026-2027 үөрэх дьылыгар “Сосновый бор” лааҕырга сынньанар путевканы биэрэбит. Салайааччылар бэйэлэрэ кими ыыталларын быһаарыахтара.
Маны таһынан Томпо улууһун Арыы Толоон төрөппүттэрэ уонна учууталлара оскуолаларын таһыгар “ҺӨҔҮҤ” диэн арт-эбийиэги оҥорон туруорбуттар. Саҕалаабыт хамсааһыммытыгар кыттыспыттарын иһин бу үөрэх кыһатын эмиэ “Сосновый бор” путевкатынан наҕараадалыыбыт.
Биһирэбил суруктар бэриллэллэр:
Ньурба улууһун Үөдэй В.А. Петрова аатынан начаалынай уһуйаан-оскуолатын I кылааһын үөрэнээччилэрэ Ивона Григорьеваҕа, Иван Нестеровичка. Кинилэр Һ, Ө, Ҕ, Ү, Ҥ буукубалары туһанан, айылҕа көстүүлэрин туһунан кылгас кэпсээннэрдээх кинигэни оҥорбуттар (салаайааччы – Мариника Васильевна Михайлова).
Кэбээйи Е.Е. Эверстов аатынан оскуолатын II “а” “Уолан” кылааһа ҺӨҔҮҤ диэни талаҕынан, таҥаһынан, былаастыгынан, хордуонунан оҥорбуттарын хайҕаатылар (салайааччы Марианна Михайловна Строева).
Таатта Уолбатын алын сүһүөх кылааһын үөрэнээччилэрэ футболкаларын бары араастаан ҺӨҔҮҤ диэн суруйбуттарын биһирээтилэр (салайааччы – Варвара Петровна Рахлеева).
Бу үс кылааска “Айар” кинигэлэрин тиксэриэхпит.
БИИРДИИЛЭЭН
I миэстэ – Дамир Карпов, Чурапчы улууһун Одьулуун оскуолатын VII кылааһын үөрэнээччитэ (сал. Халгаева Луиза Алексеевна, Максимова Туйаара Семеновна).
Дамир төрүт дорҕооннору сөпкө саҥарарга, сүһүөхтээн ааҕа үөрэнэргэ, тыл өйдөбүлүн билэргэ, этиини оҥорорго 5 көрүҥнээх (варианнаах) оонньууну айбыт.
II миэстэ – Никита Петров, Таатта улууһун Баайаҕа И.М. Хатылаев аатынан оскуолатын VIII кылааһын үөрэнээччитэ (сал. Петр Андреевич Винокуров). Никита үлэ уруогар ҺӨҔҮҤ диэн буукубалары удьурҕайтан илии лобзигынан быһан таһаарбыт. Үөт талаҕы быһаҕынан кыһан, олоҕун оҥорбут уонна суругун онно сыһыарбыт.
III миэстэ – Виктория Лебедкина, Үөһээ Бүлүү улууһун Дүллүкү оскуолатын Х кылааһын үөрэнээччитэ (сал. Семен Семенович Лебедкин). Виктория хайа баҕар өттүттэн ҺӨҔҮҤ диэн ааҕыллар мас кубиктары оҥорбут. Үлэтин бары түһүмэҕин хаартыскалаан, видеоҕа устан көрдөрбүт. Кыыс киһи диэтэххэ, үстүрүмүөнү үчүгэйдик туттар эбит.
Бу үс оҕоҕо эмиэ “Сосновый бор” лааҕырга путевка аныыбыт.
Маны таһынан биһирэбил бириистэр бэриллэллэр:
Дайаана Кононова (Бүлүү улууһун Мастаах А.А. Миронов аатын оскуолата), Сандаара Бурцева (Амма улууһун Сулҕаччы И.И. Константинов-Дэлэгээт Уйбаан аатынан оскуолата), Күннэй Абрамова (Бүлүү улууһун Дьөккөн Н.А.Кондаков аатынан оскуолата), Типанов Эрчим (Бүлүү улууһун 2-с Күүлэт Н.А. Алексеев аатынан оскуолата), Макарова Шура (Чурапчы улууһун Улахан Күөл А.А. Макаров аатынан оскуолата), Спиридонов Дамир уонна Дьулустаан Левин (Кэбээйи улууһун Куокуй орто оскуолата), Аня Васильева уонна Святослав Макаров ( Таатта улууһун Ытык Күөл Д.А. Петров аатынан 2-с нүөмэрдээх оскуолата), Карина Новгородова (Үөһээ Бүлүү улууһун Дүллүкү орто оскуолата), Айтал Белолюбскай ( Таатта улууһун Чымнаайы Бэс Дьарааһын аатынан оскуолата), Сандаара Сидорова (Сунтаар улууһун Күүкэй А.К. Акимов аатынан политехническай орто оскуолата), Сайаана Старостина (Хаҥалас улууһун III Малдьаҕар оскуолата), Владик Толстоухов (Чурапчы улууһун Төлөй С.Т. Захаров аатынан оскуолата).
Барыларыгар кинигэ бэлэх уунабыт.
ДЬИЭ КЭРГЭН
Дьиэ кэргэттэргэ биир уһулуччу үлэлээх ыал баар – Таатта улууһун Ытык Күөлүгэр олорор Габышевтар. Андрей Дмитриевич «ҺӨҔҮҤ» сувенир хас биирдии буукубатын тайах муоһуттан чочуйбут. Сэргэ уонна аллараа өттө удьурҕай мастан. Кыыһа Сандаара көмөлөспүт. Кытыннарарга көҕүлээбит салайааччылара –Анна Николаевна Бойтунова.
Габышевтарга “Көмүлүөк” фирма бу эрэ куонкуруска анаан оҥорбут эксклюзивнай “ҺӨҔҮҤ” чайнай сервиһэ ананар.
Хайҕал суруктары туталлар:
Байыаннай дьайыыга сылдьар аҕалара Семен Семеновиһы араҥаччылаан, макраменан ҺӨҔҮҤ диэн харысхалы өрбүт Джулия Владимировна уонна кыргыттара Амелия (VII кыл.), Анисия (V кыл.), Аделина (II кыл). Көҕүлээн кытыннарбыт –Туяра Герасимовна Дмитриева (Дьокуускай С.И. Климаков аатынан 24-с №-дээх оскуолата).
Ивановтарга грамотаны кытта “Скинтайм” нобуора.
Таатта улууһун Кыйы нэһилиэгэр олорор Семён Васильев уолаттарын Валераны (III кыл.), Алешаны (I кыл.), Акимы (уһуйаан) кытта тимири сыбааркалаан, ҺӨҔҮҤ диэн паннону оҥорбуттар. Кинилэргэ – “ҺӨҔҮҤ” түөскэ анньыллар бэлиэ.
Анита, Николай Анатольевич Седалищевтарга (Дүллүкү, Үөһээ Бүлүү) –“Үйэ” сурунаал анал бирииһэ.
Амелия, Эвелина Тимофеевалар (Сунтаар) – “Скинтайм” нобуора.
Биһирэбил бириистэр:
Костя, Владимир Андреевич Ивановтар (Дьокуускай), Дмитриевтэр (2-с Күүлэт, Бүлүү), Яковлевтар (Куокуй, Кэбээйи), Айаал, Семен Николаевтар эбэлэрэ Агафья Семеновна Ивановалыын (Акана, Ньурба), Моисеевтар (Малдьаҕар, Ньурба), Сунхалыровтар (Таатта, Тыараһа), Тихоновтар (Сунтаар), Петровтар (Маалыкай, Ньурба), Стручковтар (Сулҕаччы, Амма), Хоютановтар (Үрэх Күөрэ, Чурапчы), Мордовскойдар (Уулаах Аан, Хаҥалас), Николаевтар (Дүллүкү, Үөһээ Бүлүү).
Бу дьиэ кэргэттэргэ грамотаны кытта “Саха сирин гербэлэрэ” каарта бэриллэр
АНАЛ ҮӨРЭХ КЫҺАЛАРА, ДОРУОБУЙАТЫНАН ХААЧЧАХТААХ ОҔОЛОР
Уус Алдан улууһун Орто Эбэ коррекционнай оскуолата элбэх оҕону кытыннарбыт. Кинилэргэ “Сахаковры” маҕаһыынтан сиргэ тэлгэнэр улахан көбүөр.
Таатта Тыараһатыттан Күннэй Ивановаҕа – “Скинтайм”.
Уус Алдан Хомустааҕыттан “Хомусчаан” оҕо уһуйаанын иитиллээччитэ Алтын Борисовка – остуол оонньуута.
Таатта Уолбатыттан Айтал Софроновка – кинигэ.
УЛАХАН ДЬОҤҤО
Дьиҥэр, күрэхтэһии оскуола оҕолоругар аналлаах этэ. Ол да буоллар, улахан дьон баҕа өттүнэн кыттыбыттарын хайгыыбыт уонна бары иитээччилэргэ, куруһуок салайааччыларыгар, учууталларга Махтал суруктары электроннай почтанан ыытыахпыт.
Маны таһынан олус көхтөөхтүк кыттыбыт Кэбээйи улууһун Куокуй уонна Амма Сулҕаччы оскуолаларыгар эмиэ “Сосновый бор” путевканы бэлэхтиибит.
Билсэр төлөпүөҥҥүт: 89142223579 (тэрийээччи Анисия Иевлева).
Көрдөһүүбүтүн быһа гыммакка өйөөбүт уонна өрүү өйүүр спонсордарбытыгар махтанабыт:
“Сосновый бор” оҕо сынньанар уонна доруобуйатын чэбдигирдэр киин (дириэктэр Варвара Альбертовна Васильева);
“Көмүлүөк” саха саҥа иһитин маҕаһыына (дириэктэр Ольга Григорьевна Григорьева);
“Сахаковры” сахалыы көбүөр маҕаһыына (дириэктэр Василий Васильевич Бурцев);
“Скинтайм” сэбэрэни тупсарар косметика маҕаһыына (дириэктэр Ирина Иннокентьевна Матвеева).
Остуол оонньууларын оҥорор ИП Мария Апросимова.
“Үйэ” суранаал (дириэктэр Николай Николаевич Кривошапкин);
“Айар” кинигэ кыһата (дириэктэр Август Васильевич Егоров);
“ҺӨҔҮҤ” айар холбоһук.
Уонна түмүккэ этэбит, туох баар үлэлэри көрдөрөр ролик оҥоһуллуо. Ону кыайыылаахтары наҕараадалааһын күнүн сырдатар матырыйаалга сыһыаран угуохпут, бары көрөөрүҥ.
Кыттыбыккыт иһин махтанабыт.
