3 недели назад 2041
Саха ханна да талаанынан тахсар
“Айар үлэм сүрүн тиэмэтэ, биллэн турар, Саха Сирэ – бу мин төрдүм, күүс биэрэр тирэҕим”, – диир 19-ус сылын Бельгияҕа олорор саха худуоһунньуга Ольга Монастырева.
– Биллэн турар, дойдубун күннэтэ саныыбын. Оннооҕор Дьокуускай куоракка олорон, төрөөбүт Кириэс Халдьаайыбын ахтарым. Ол эрээри киһи ханна дьиэ кэргэнэ баар – ол сири дойду оҥостор.
Мин төрөппүт кыыһым манна ыал буолла. Алын кылааска үөрэнэ сырыттаҕына аҕалбытым. Оҕо буолан, тылларын, этэргэ дылы, ааһан иһэн иҥэриммитэ. Билигин үлэлиир, бэйэм курдук эмиэ худуоһунньук идэлээх.
Оттон Европаҕа кэлбит остуоруйам диэн, П.П. Романов аатынан Ойуулуур-дьүһүннүүр училищены бүтэрэн баран, “Комдрагметалл” тэрилтэҕэ ювелир дизайнерынан үлэлээбитим. Устунан күндү таастары интэриэһиргээн, алмааһы кырыылааччыга уһуйуллан, оччолорго Дьокуускайга филиала арылла сылдьыбыт “De Beers” хампаанньаҕа үлэҕэ киирбитим. Онно бельгиеһи кытта билсэн, манна кэлсибитим. Билигин аналбын көрсөн, дьоллоохтук олоробут.
Саҥа сир бэйэҥ билбэтэх өрүттэргин арыйар эбит. Бэйэм да оҕо эрдэхпиттэн барыны бары сэҥээрэр айылгылаах буоламмын, тылларын, култуураларын, сиэрдэрин-майгыларын ыарырҕаппакка чэпчэкитик ылыммытым. Бастакы сылбыттан тута үлэлээн барбытым.
Кэлин антикварнай дьыала идэтигэр 2 сыл үөрэнэн, күн бүгүн дьарыгым диэн – былыргы малы, миэбэли, керамиканы, гобелены чөлүгэр түһэрии, реставрациялааһын.
Наһаа умсугутуулаах үлэ. Күнү быһа мастарыскыайбар сылдьабын. Дириҥ устуоруйалаах оҥоһуктары тутан-хабан, ол кэми кытта ситимнэһэр курдук турукка киирэн айабын-тутабын, онтон дуоһуйабын.
Уопсайынан, Европа култуурата былыргыттан сайдыбыт буолан, манна мусуойдара, түмэллэрэ элбэх. Дьон-сэргэ да ускуустубаҕа улахан суолтаны биэрэр.
-Итиннэ быыстапкаларгын тэрийэргин истэр этибит. Билигин уруһуйдуугун дуо?
-Уруһуйдаан, ол эрээри сакааска хаһан да ылбаппын. Ким эрэ баҕатын толоруу, ол киһи көрүүтүнэн оҥоруу – бу айар үлэ буолбатах. Миэхэ сүрүнэ – бэйэм толкуйдарбын, санааларбын кыраасканан дьүһүйүү. Ойуунан тиэрдэ сатаабыт идиэйэбин өйдөөн, хартыыналарбын атыыластахтарына, биллэн турар, үөрэбин. Манна, антах биһиэхэ курдук, аат-суол биэрбэттэр, дьон билиниитэ саамай үрдүк наҕараада, хайҕал буолар.
-Бу дьалхааннаах кэмҥэ Арассыыйа туһунан истэ олордоҕуҥ…
-Көннөрү олохтоохтор бэлиитикэни улаханнык сэҥээрбэттэр, орооспоттор. Кинилэргэ дойдуларыгар экэнэмиичэскэй балаһыанньа эрэ бигэ буолуон наада. Манна нолуок наһаа үрдүк. Ол иһин үлэнэн олороллор. Аһара үлэлииллэр да диэххэ сөп. Дьиэлэригэр көстүбэккэ. Онон төрөппүт оҕотун кытта ситимэ быстыбыт диэн көрөбүн. Биһиэхэ оҕону батыһыннара сылдьан, барытыгар уһуйабыт дии, булка, оттуурга, ууһанарга, о.д.а. Утумнааһын уонна удьуордааһын диэн сахаларга күүстээх эбит. Ол эрээри, төһө да олохпут укулаата атын-атын буоллар, бары биир соруктаахпыт – оҕолорбут этэҥҥэ, чугас дьоммут дьоллоох, доруобай буолуохтарын баҕарабыт.
-Дойдугар төннүөххүн баҕарталаан ылааччыҥ дуо?
-Суох. Манна мин дьахтар, худуоһунньук быһыытынан, нууччалыы эттэххэ, самореализацияланным. Өссө да былаан элбэх, 53 эрэ саастаахпын, үөрэнэрим, сайдарым иннигэр. Ол кимиэхэ эрэ дакаастаан, ситиһиилээх буола сатаан буолбатах, бэйэм саҥа саҕахтары арыйар баҕалаахпын.
Саха Сиригэр сыл аайы баран кэлэбин. Икки гражданстволаахпын, икки сиринэн олорор, икки дойдулаах курдук сананабын. “Омук сиригэр уһуннук олорон, киһи уларыйар дуо?” – диэн ыйытаҕын. Бэйэм санаабар, суох… Хайдах баарбынан хаалбыппын, арай, атын омук култууратын, тылын, сиэрин ылыныы киһини өссө эппиэтинэстээх, барыга дьиссипилиинэлээх оҥорор.
-Эдэр ыччакка тугу этиэҥ этэй?
-Мин тугу эрэ сүбэлиир муударай сааска тиийэ иликпин, оннук ыйар-кэрдэр быраабым да суоҕа буолуо дии. Арай, этиэм этэ, бэйэҕит баҕараргытын оҥоруҥ, сөбүлүүргүтүн талыҥ, дуоһуйаргытынан дьарыктаныҥ.
–Төлөпүөнүнэн да буоллар, бэркэ табыллан кэпсэттибит, махтал, Ольга!
Анисия Иевлева.
Худуоһунньук Ольга Монастырева хартыыналара
