4 недели назад 1148
Өтөрүнэн буолбатах киэҥ далааһыннаах тэрээһин буолла
Бу дьыл ахсынньы аам-даам тымныытын аахсыбакка, норуодунай суруйааччы Егор Неймохов төрөөбүтэ 75 сылын бэлиэтиир түмүк тэрээһиннэр буоллулар.
Ахсынньы 15-19 күннэрэ
Томпо улууһун Мэҥэ Алдан нэһилиэгэ 2025 сылы Егор Неймохов сылынан биллэрбитэ уонна онно киэҥ далааһыннаах программа оҥорбуттара. Ол иһин чопчу сыаллаах үлэлээн, барытын ситистилэр.
Сүрдээх элбэх сыра барда, үлэ оҥоһулунна. Салайааччылара эдэр, эрчимнээх буолан кыайдахтара. Томполор, мэҥэ алданнар, наһаа маладьыастар. 14 сыллааҕыта олохтон эмискэ туораабыт биир дойдулаахтара Е.Неймоховы умнубаттар, ытыктыыллар, аатын үйэтитэллэр, кэриэстииллэр. Онтон мин үөрэбин эрэ. Үлэлээбэт саастаах пенсионер күүһүм да, кыаҕым да кыра буолаахтаатаҕа. Ыҥырдахтарына кэлэн олордохпуна баһыыба.
Нэдиэлэни быһа “Лена” киинэ тыйаатырын аччыгый саалатыгар Е.Неймохов киинэлэрин босхо көрдөрдүлэр.
Ахсынньы 16 күнэ
Күнүс ”Тэтим” радиоҕа уонна киэһэ ‘‘Олох үөһүгэр’‘ биэриигэ таҕыстыбыт. Барыта аһаҕас эфир, онон эппиэтинэһэ сүрдээх. Тугу эмэ сыыһа-халты саҥардахха, арбаҕастаах да абыраабат үлүгэрэ. ”Тэтим” радио тэҥинэн телевидениеҕэ эмиэ көстөр эбит. Онно Томпо улууһун култууратын управлениетын салайааччыта Ирина Бодруг, филологическай наука доктора Валентина Семенова, биллиилээх тустуук Вячеслав Карпов огдообото Татьяна Карпова, Егор Неймохов оскуолаҕа бииргэ үөрэммит кылааһынньыктара – Саха театрын артыыһа, РФ үтүөлээх, СӨ норуодунай артыыһа Ефим Степанов, РФ үөрэхтээһинин бэтэрээнэ, РФ суруналыыстарын союһун чилиэнэ, учуутал Александра Степанова – буолан кэпсээтилэр.
Кэпсэтии бэрт сэргэхтик барбытын бэлиэтээтилэр. Ыытааччы, мэҥэ алданнар бэйэлэрин уоллара Эдуард Рудых наһаа астыммытын биллэрдэ.
Киэһээҥҥи “Олох үөһүгэр” эфиргэ 7 ыалдьыт буолуохтаах диэбиттэрэ. Онно аҕабыт доҕотторун ыҥырбытым. Бары да ааттаах-суоллаах дьон улгумнук сөбүлэһэн үөртүлэр. Бииргэ үөрэммит однокурсниктара – филологическай наука доктордара Гаврил Гаврильевич Филиппов уонна Василий Васильевич Илларионов, сэһэнин прототиба, Олимпийскай чемпион Павел Павлович Пинигин, сэһэнин прототиба, биллиилээх силиэдэбэтэл, юридическай наука доктора Макар Макарович Яковлев, Мэҥэ Алдан нэһилиэгин баһылыга, Е.Неймохов кылааһынньыгын уола Юрий Юрьевич Комиссаров, саха норуодунай суруйааччыта Наталья Михалева-Сайа уонна мин.
Кэпсэтии чааһы быһа барыахтаах. “Ол уһун кэмҥэ тугу кэпсиэх баҕайыбытый?” диэн долгуйа санаабытым. Онтубун үгүстэр наһаа кылгас диэтилэр. Кэпсэтии Дьөгүөр тула буолла.
Ыытааччы уол Роман Алексеев холкутук, дьыалабыайдык ыытта. Бары да ону бэлиэтээтилэр. Арай өйдөөбүппүт, Гаврил Гаврильевич, Василий Васильевич, Павел Павлович, Макар Макарович, Юрий Юрьевич диэн эбиттэр. Күлүстүбүт, ол аата бары да аҕаларын туйахтарын хатарар, ааттарын ааттатар аналлаах эбиттэр.
Миэхэ “Суруйааччы кэргэнэ буолар төһө ыараханый?” диэн ыйытаннар, ууга-уокка түһэрдилэр. Соһуйан хаалан: ”Туох ыарахана кэлиэй?”- диэччи буоллум. Киһи киһи курдук, суруйааччы буоллун, атын идэлээх буоллун. Ол ыйыппыт кыыс туох эрэ философскай дириҥ эппиэти эрэйбит эбит. «Кэргэн, ыал аҕатын быһыытынан үчүгэй этэ, оҕолорун батыһыннара сылдьан оттуура, балыктыыра», – диэнтэн атыны эппэт киһи буоллум. Хата, Василий Васильевич: «Гоша сүрдээх бэрээдэктээх этэ», – диэн быыһаан ылла.
Ахсынньы 18 күнэ
Күнүс 3 чаастан Мэҥэ Алдан Е.Неймохов аатынан Литератураны, кыраайы үөрэтэр музей үлэһиттэрэ «Неймохов Егор Петрович. Жизнь и творчество в фотографиях» диэн альбом кинигэни таһаарбыттарын П.А. Ойуунускай аатынан литературный музейга сүрэхтэниитэ буолла.
Бу дьоҕус коллектив сүрдээҕин кыһаллан, дууһаларын ууран туран оҥорбуттара харахха быраҕыллар. Маннык таһаарыы сөп дии санаатым. Дьон хаартысканы көрөрүн сөбүлүүр. Кинигэни Борис Павлов-Кэм сыа-сым курдук тутан, “Көмүөл” кинигэ кыһатыгар таһаарбыт. Бэйэтэ дизайннаан. Полиграфията олох үчүгэй. Борис Павловы Егор Петрович быраатыргыыра, Кириэс Халдьаайыттан төрүттээх уол.
Презентацияҕа дьон бөҕө мустубут. Астаах сандалы тула олорон иһиттибит. Музейга Е.Неймохов оскуола эрдэҕинээҕи тэтэрээттэрэ, сүгэр суумката, уруһуйдара, автографтаах кинигэлэр быыстапкатын тэрийбиттэр. Өссө оскуолаҕа киирэ илик сиэммит: «Эһээ тоҕо наар “биэс” сыананы ыларый?” – диэн ыйытар. Буочара наһаа үчүгэйэ.
Дьөгүөр оскуолаҕа үөрэнэ сылдьан, Петр Попов, Вячеслав Карпов тустууктары сөбүлүүрэ, кумир оҥосторо. Ол иһин буолуо, Петр Попов туста киирэн иһэрин уруһуйдаан, оронун үрдүгэр ыйаан туруорара. Ол уруһуйу аҕалан көрдөрдүлэр.
Бииргэ үөрэнэр оҕолоругар тустууга күрэхтэһии иннинэ анкета толорторон, “Ким бастыай?” диэн ыйытар эбит. Ону кыргыттар: “Биһиги тустууктары соччо билбэппит, үчүгэй дьүһүннээх тустууктарга куоласпытын биэрэр этибит”, – дииллэрэ. Ол кэннэ ким сөпкө таайбыкка, илиитинэн уруһуйдаан, грамота туттарар. Өссө онно бэйэтэ сотор эрэһииҥкэҕэ оҥо быһан, бэчээт оҥорон туруорара үһү. Дьэ, эмиэ сыра диэтэҕиҥ!..
Инньэ диэн Ефим Степановтаах ахталлар. Ефим: «Мин мэник соҕус этим, Гоша көрсүө этэ, онон уратылаах буолар этибит. Гошаны биһиги бары ытыктыырбыт, тылын истэрбит, оскуолаҕа учком (үөрэх комитетын) бэрэссэдээтэлэ этэ, сүрүн сорукпут үөрэх буоллаҕа».
Суруйааччы Арчылан тыл эттэ, кинини Егор Неймохов университекка үөрэппит эбит. Саха норуодунай суруйааччыта Сайа саха литературатын 125 сылынан тахсыбыт халыҥ кинигэтин музейга бэлэх ыыппытын туттарда. Дьэ, ол кинигэ мээнэ көстүбэт, атыыламмат күндү бэлэх буолар. Наталья Владимировнаҕа барҕа махталбын биллэрэбин.
Элбэх киһи тыл эттэ: суруйааччы Борис Павлов-Кэм, эдьиийим Зоя Багынанова, учуонай Валентина Семёнова, полковник Николай Никитин, биир дойдулаахтара.
Социальный харалта тэрилтэтигэр бииргэ үлэлээбит коллегата Куличкина Александра Гаврильевна диэн ахтарын сэҥээрдим. Егор Петрович киниэхэ Ксения Петербургская иконатын бэлэхтээбит эбит. “Хапсыһыы” сэһэнин ааҕан баран, хайдах тустуук хапсыһарын суруйарын сөҕөн, сүрдээх эмоциональнайдык кэпсээтэ, сэргэхситтэ.
Дьэ, ол презентацияҕа мин бастакы кинигэбин эмиэ сүрэхтээтим. Кинигэни талааннаах эдэр суруналыыс Анисия Иевлева ыстатыйаларбын хомуйан, Национальнай библиотека электроннай издательствотыгар таһаартарда. Бу сигэнэн киирэн ааҕыаххытын сөп: https://nlrs.ru/open/145394
Аата да кэрэхсэбиллээх – “Айарга абылыыр ахтылҕаным” диэн. Анисия бэйэтэ тобулан ааттаабыт. Командировкаттан видео ыытан сэһэргээтэ, тыл эттэ. Суруйааччы да, суруналыыс да буолбатах буоламмын, кинигэ таһаартарар туһунан санаабат этим. Онон Анисияҕа махталым муҥура суох. Кини биһи билсиибит куйаар нөҥүө саҕаламмыта. Онтон тэптэрэн, эдьиийбин кытта билсэн, Гавриил Иосифович Чиряев туһунан документальнай киинэҕэ интервью ылбыта. Аны билигин Зоя Петровна бырайыагынан поэт Иван Гоголев-Кындылга киинэ оҥоро сылдьаллар.
Ахсынньы 19 күнэ
Сарсыарда эрдэ телевидениеҕэ “Саҥа күн” биэриигэ Мэҥэ Алдан култууратын дьиэтин дириэктэрэ Е.Г. Степанова, учуутал З.И. Колодезникова уонна мин буолан таҕыстыбыт. Бары Мэҥэ Алдаҥҥа кийииттэр эбиппит.
П.А. Ойуунускай аатынан Саха академическай театрыгар киэһэ 18:00 ч. Егор Неймохов төрөөбүтэ 75 сылын түмүктүүр тэрээһин буолла.
Түгэнинэн туһанан, Саха театрын дириэктэрэ Петр Тимофеевич Макаровка махталбын тиэрдэбин. Саҥа дьыл аҕай иннинэ, былдьаһыктаах күннэргэ, театрын көҥүллээбитигэр.
Театрга киирээт, утары Егор Неймохов мэтириэтэ көрсөр. Кыһыл дорожканан тэлгэммит кирилиэһинэн тахсан иһэн, “Өбүгэ ситимэ” (сал. Сивцева Наталья Петровна-Күбэйэ Дьүрүлгэн) ансаамбыла саха төрүт инструменнарыгар оонньоон, намыын ырыанан доҕуһуоллатан, сахалыы таҥастаах кыргыттар дэйбииринэн арчылыылларынан угуттанан, иккис этээскэ фойеҕа киирэбит. Онно Мэҥэ Алдан музейын үлэһиттэрэ кэрэхсэбиллээх быыстапкатын көрөбүт. Манна Егор Неймохов тэтэрээттэрэ, уруһуйдара, Мэҥэ Алдан уран тарбахтаахтарын оҥоһуктара бааллар.
Аам-даам тымныы диэни аахсыбакка, дьон бөҕө кэлбит, театр саалата толору киһи мустубут. Суруйааччы айымньыларынан “Олох – үйэлээх хапсыһыы” диэн ахтыы дьүһүйүүнү көрдөрдүлэр. Ол иннинэ Саха сирин суруйааччыларын ассоциациятын бэрэссэдээтэлэ Олег Гаврильевич Сидоров Егор Петрович туһунан олус иһирэхтик айар үлэтин, олоҕун туһунан сырдатта.
Онтон М.К. Аммосов аатынан ХИФУ президенэ Евгения Исаевна Михайлова, миигин “кыбынан” тахсан, тыл эттэ. Миэхэ маҥан роза букетын уонна кэлэр сыл символа – Дьөһөгөй оҕотун – статуэткатын бэлэхтээтэ.
Евгения Исаевна барахсан үлэтин Мэҥэ Алдаҥҥа учууталынан саҕалаабыт эбит. Онно үлэҕэ хатарыллан, республика үрдүкү салайааччыта буола үүммүт. Мэҥэ Алдан үтүө дьоно-сэргэтэ киниэхэ күүстээх өйөбүл буолбуттарын хаһан да умнубат. Биирдэ ахтан аһарбыттааҕа: арай маҥнай Мэҥэ Алдаҥҥа үлэлии тиийэн, сарсыарда уһуктубута, ааны тоҥсуйан, “көбүөр аҕаллыбыт” диэтилэр, ону “миэхэ көбүөр наадата суох”, – диэччи буолбут. Истиэнэҕэ ыйыыр дуу, муостаҕа тэлгиир дуу көбүөр дии санаабыта, үрүҥ ас көбүөр сиэтээри, мэҥэ алданнар барахсаттар аҕалбыттар эбит. Саҥа учууталынан ананан кэлбит эдэркээн кыысчаан аччык буолуо диэн күндүлээтэхтэрэ. Оннук үчүгэй сыһыаны Евгения Исаевна үрдүктүк тутар, өрүү күүһэ кыайарынан көмөлөһөр. Чахчы да, мэҥэ алданнар дьоллоругар үлэтин мантан саҕалаабыт эбит. Тыл этэригэр сүрдээх иһирэхтик аҕынна, үөрэппит оҕолорун, билигин сааһыран эрэр дьону, дуоскаҕа таһаарар курдук ааттаан туруортаата. Ахтыы киэһэҕэ наһаа үчүгэй сылаас сыһыаны олохтоото, биир дьиэ кэргэн оҕолорун курдук сананныбыт.
Томпо улууһун баһылыгын бастакы солбуйааччы, Мэҥэ Алданнар бэйэлэрин уоллара Степан Александрович Кривошапкин, Мэҥэ Алдан баһылыга, Егор Неймохов бииргэ үөрэммит доҕорун уола Юрий Юрьевич Комиссаров тыл эттилэр, наҕараадалары туттардылар.
Ол кэннэ СӨ култууратын, духуобунай сайдыытын миниистирэ Афанасий Иванович Ноев тыл эттэ, миэхэ сибэкки дьөрбөтүн, Махтал суругу туттаран үөртэ. “Томпоҕо Олоҥхо ыһыаҕа буолуо”, – диэбитин көрөөччүлэр бэркэ сэргии иһиттилэр. Томпо улууһун эдэр эрчимнээх салайааччылара Олоҥхо ыһыаҕын үрдүк таһымҥа ыыталларыгар олох саарбахтаабаппын.
Манна диэн эттэххэ, урут Егор Неймохов 60 сааһын бэлиэтээмээри: “Үбүлүөй буолбатах”, – диэн тыллаһар министиэристибэ эппиэттээх үлэһиттэрэ бааллара. Тыыннаах киһи, норуодунай суруйааччы 60 сааһа үбүлүөй бөҕө буоллаҕа. Оттон дьоро киэһэтигэр саалаҕа баппат киһи мустубута, дьон фойеҕа турбута. Сайа Ангелина Файрушиналыын балкоҥҥа миэстэ булан олорбуттарын өйдүүбүн. Ол Файрушина тыыннааҕар бүтэһик көрүүм этэ. Дьөгүөр кини похоронатыгар сылдьыбыта. Быйылгы үбүлүөйү министиэристибэ үлэһиттэрэ, чахчы, ис сүрэхтэриттэн кыһаллан, тэрийиитигэр көмөлөстүлэр. Ол иһин да, телевизорынан, радионан биэриилэр бардылар, киинэлэр көһүннүлэр. Ол саҥа састаап үлэтин миниистир А.И. Ноев сөптөөхтүк салайан ситиһилиннэҕэ.
Бастакы солбуйааччы Мария Васильевна Турантаева аныгы кэм саҥа салайааччыта диэн киэн тутта санаатым. Олох “Смольный в 17-м” диэх курдук, киһи бөҕө приемҥа киирээри тоҕуоруһар, телефона биир кэм тырылыы олорор, оннук ыгым кэмҥэ Мария Васильевна сахалыы сиэрдээхтик, холкутук саас-сааһынан, ордук хос саҥата суох быһаарарын, быһаарсарын наһаа сөҕө көрдүм.
Айар үлэһиттэр куратордара Наталья Геннадьевна Сергеева, чахчы, үтүө үлэһитин көрөн итэҕэйдим. Министиэристибэ үлэһитэбин диэн ачыаһырбакка, улахамсыйбакка, дьыаланы быһааран иһэр дьоҕурдаах кыыс. Мэҥэ Алдан Н.И. Колодезников аатынан Култуура дьиэтин дириэктэрэ Елена Геннадьевна Степанова кини аанын олох саппакка үлэлээтэ. Геннадьевналар тэрээһиннэрэ буолла. Ол иһин бары проблемалар миэстэтигэр түргэнник быһаарыллан, уу тэстибэт гына барда.
Чахчы да, томполор дьоро киэһэлэрэ үүннэ. Бу тэрээһиҥҥэ Егор кылааһынньыга Юрий Луковцев Абыйтан сөмөлүөтүнэн көтөн кэлээт, театрга кэлэн сырытта.
Кэнсиэри Саха сирин көмүс куолаһа, Мэҥэ Алдантан төрүттээх диктор Эдуард Рудых уонна модель курдук үрдүк көнө уҥуохтаах, кэрэчээн бэйэлээх, көрдөххө, тоҥ нуучча кыыһа курдук Снежана Фролкина уу сахалыы ыыттылар. Бу кыыс Томпо Саһылыттан сылдьар, мас тардыһыы маастардара Фролкиннар балтылара эбит.
Кэнсиэр үс түһүмэхтэн турар: 1. Оҕо саас, дьиэ кэргэн, 2. Комсомол, эдэр саас, үлэ үөһүгэр. 3. Айар үлэ. Хас түһүмэх аайы сөптөөх видео каадырдарын күөнүгэр ырыалар ылланнылар. Сыанаҕа Егор Неймохов илэ бэйэтинэн киирэн кэллэ, дьон соһуйан “һык” гыннылар. Ити Мэҥэ Алдан уола оскуола учуутала Байдам Манасытов бытыктанан, ачыкыланан, кинигэ туппутунан киирэн сөхтөрдө. Уобараһын бэркэ биэрдэ. Итинник аа-дьуо тугу эрэ толкуйдуу сылдьар курдук хаамара үкчү. Сиэним кыыс Күннэй: «Эһэбин кууһуохпун баҕардым», – диэр дылы ылыннарыылаах. Айар киһи тылын сааһылыыр курдук туттан хаамар.
Кэнсиэр биир дьоһун фишкатынан киинэлэрин каадырдарыттан киллэрэн, киинэ ырыатын ыллыыллара буолла. “Хара мааскаттан» «Охсуһуу уота» ырыаны Роман Ефимов тэтимнээхтик толордо.
«Мой убийца» киинэттэн Вероника Михеева ис дууһатыттан ыллаата.
Онтон «Ильмень үрдүнэн туруйалар» киинэ саундтрегын эдэр артыыс Ньургун Эверстов олох күүстээхтик, чахчы, киһини уйадытар гына талааннаахтык ыллаата. Ырыаны Алексей Егоров айбыта, сүрдээх киэҥ диапазоннаах ноталаах ырыаны ылбычча киһи толорбот, турукка киирдэххинэ эрэ кыаллар ырыа. Уоттаах сэрии Ильмень күөллээҕи кырыктаах киирсиигэ эдэркээн уолаттар муус анныгар тимирэр, киһи куйахата күүрэр сыаналарын көрдөрөн, ырыа олох баллада, реквием курдук иһилиннэ.
“Күөгэйэ” ансаамбыла (салайааччы Елена Пантелеймоновна Аммосова) далбар хотуттара наһаа чуолкайдык тэбис-тэҥҥэ хамсанан үҥкүүлээн киэргэттилэр.
Онтон “Сахафильмтан” бэрэстэбиитэл буолан киинэ режиссера Алексей Романов тыл эттэ. Кинини кытта билиҥҥи кэм талааннаах киинэ режиссера Михаил Лукачевскай тахсыста, саха киинэтин кэрэһилиир статуэтканы туттулар.
Егор Неймохов айымньытынан дьүһүйүүнү Томпо Мэҥэ Алданын уус-уран самодеятельноһын кыттыылаахтара уонна бэйэлэрин кыыстара, Саха театрын кэрэчээн артыыската Айталина Лавернова көрдөрдүлэр. Василий Посельскай уонна Айталина Лавернова наһаа да кэрэтик көстөн, дьүһүйүүнү киэргэттилэр.
Кинилэри кытта V кылаас үөрэнээччитэ Айсиэн Филатов уонна Миа Куо дьоһуннук, олох хаалсыбакка оонньоотулар.
Мэҥэ Алдан олохтоохторо былыр-былыргыттан уус-уран самодеятельноска, кэнсиэртэргэ көхтөөхтүк кытталлара – Егор Неймохов оҕо сааһын биир кэрэ бэлиэ өйдөбүлэ. Ол туһунан наар кэпсиирэ, суруйара. “Мисс Якутия” Наталья Колодезникова эһэтэ Ньургун Боотур бухатыыр буолан киирэрин, кыраһыабай толуу көрүҥүн, билиҥҥи баһылык Юрий Комиссаров эһэтэ Үрүҥ Уолан буолан астыктык оонньуулларын наар ахтара уонна: “Олоҥхоҕо тапталы сөргүппүттэрэ”, – диирэ. Ол да иһин оскуолаҕа үөрэнэ сылдьан биллиилээх артыыс буолбут Ефим Степановтыын Гаврил Колесовка суруйан, “Ньургун Боотур” олоҥхону радионан биэриҥ” диэн көрдөһүөхтэрэ дуо?! Кириэс Халдьаайыга гастролга кэлэ сылдьан, миэхэ оҕолор суруйбуттара диэбит этэ. Ити 60 сылларга сахалыы фольклору соччо сэҥээрбэт кэмнэригэр Гошалаах Ефим, кэлин биллэр айар үлэһит буолаллара таайан, оччоттон тымыр-сыдьаай тардан эрдэҕэ…
Мэҥэ Алдантан төрүттээх, Суорун Омоллоон аатынан Опера уонна балет театрын солиһа, СӨ үтүөлээх артыыһа Егор Колодезников сөҥ куолаһынан Иван Гоголев-Кындыл аатырбыт «Сахам сирэ барахсан» ырыатын ыллаан ньиргиттэ,
Юлия Ефимова, Линда Захарова, Мира Охлопкова, Егор Толбонов, Александр Юмшанов, Кылаан Кындыл, виртуоз баянист Михаил Колодезников оонньоон кэнсиэри киэргэттэ.
Дьоро киэһэҕэ кэлбит көрөөччүлэр сүргэлэрэ көтөҕүллэн, дуоһуйан тарҕастылар.
Ахсынньы 20 күнэ
Сарсыныгар санаа атастаһан, ватсап оргуйан олордо. “Суруйааччы үбүлүөйүгэр өтөрүнэн буолбатах киэҥ далааһыннаах тэрээһин буолла”, “томполор маладьыастар” диэн сыана быстылар, махтаннылар
Егор Неймохов үлэни өрө туппут үтүө удьуорга төрөөн-үөскээн ситиһиилэннэҕэ. Инньэ революция иннинэ, ыраахтааҕылаах Россия кэмигэр “Уйбаан Неймохов зимовьеҕа олорон, оҕуруот аһынан, ол иһигэр оҕурсуунан аһатта” диэн ахтыыны аахпыттаахпын. Ити кэмҥэ аатырбыт учуонай Черскэй кэргэнин, уончалаах уолун илдьэ, Халымаҕа экспедицияҕа баран иһэн быстаран, Мэҥэ Алдаҥҥа ыйы быһа чаардаан олорбута диэн аахпытым. Киниэхэ Өймөкөөн аатырбыт атыыһыта Николай Иосифович Кривошапкин көмөлөһөн абыраабыт, экспедицияны салгыырыгар кыах биэрбит эбит. Сэбин-сэбиргэлин оҥотторон, хопполорун тарбыйах тириитинэн илийбэтин диэн бүрүйтэрэн, үбүнэн көмөлөһөн, аһынан-үөлүнэн хааччыйан, босхо аттары бэлэхтээн, туох да сүрдээҕин көмөлөспүтэ. Онно махтанан, Кривошапкины үрдүкү тойотторго наҕараадалааҥ диэн көрдөспүт. Сонно туох да хамсааһын тахсыбакка, Черскэй огдообото эмиэ суруйбут. Кэмниэ-кэнэҕэс Романовтар династиялара 300 сылыгар Святой Станислав уордьанын III степенинэн наҕараадалыыллар.
Кривошапкин зимовьелары аһан, аймахтарын Кривошапкиннары, Кынтояровтары уо. д.а. олордоро. Айаҥҥа сылдьан, онно хонон-өрөөн сынньанан ааһар эбит. Егор Неймохов ийэтэ Кынтоярова диэн, онон аймахтыы да буолуохтарын сөп.
Дьөгүөр аҕата Петр Михайлович Неймохов Үлэ Кыһыл Знамята уордьаннаах оҕуруотчут 60 сыллар саҥаларыгар гектартан 321,5 центнер помидору үүннэрэн ылара. Ол туһунан 1962 с. тахсыбыт агиткаҕа этиллэр.
Онно оҕо биригээдэтин үлэлэтэр. Оччолорго целлофан пленка, уу кутар турба суох, барыта илиинэн үлэ. Теплица диэн суох, парникка олордоллор, биэдэрэнэн уу таһаллар, куулунан сабаллар, хаһыҥтан быыһаан, түүнү быһа кулуһун оттон хоноллор. Ол сыра үчүгэй түмүктэрдээх буолан, үүнүүлээх сылга биэс мөһөөххө тиийэ хамнас аахсаллар. Оччолорго хамнас ыйга 80 солк. эрдэҕинэ баһаам харчы. Мин сайыны быһа оҕуруокка үлэлээн ылбыт 5 солкуобайбар холоотоххо. Ол иһин төрөппүттэр оҕолорун оҕуруокка биэрээри, эрдэттэн үлэһэллэрэ.
Дьөгүөр эдьиийэ Анастасия Петровна комсомол XV съеһин делегатынан бастакы президеммит М.Е. Николаевы, Сэбиэскэй Сойуус, Арассыыйа Геройа, биллиилээх полярник, Госдума депутата буола сылдьыбыт Артур Чилингаровы кытта талыллан бара сылдьыбыта. Онно ЫБСЛКС Киин Комитетын чилиэнинэн талыллан, XVI съезд үлэтин тэрийсэн, эмиэ кыттыыны ылбыта.
Бу дьоро киэһэттэн киирбит үп Егор Неймохов «Быһах биитинэн» киинэ сценарийын суруйууга барыа. Томпо улууһун эдэр салайааччылара Е.Неймохов аатын үйэтитэр туһунан СӨ Президенэ Е.А. Борисов 2012 сыл от ыйын 30 күнүнээҕи 489-РП таһаарбыт дьаһалын толоро сылдьаллар. Ол дьаһалга 3.2 пуун Е.Неймохов айымньытынан уус-уран киинэни устуу туолбакка сылдьар. Өрөспүүбүлүкэ үрдүкү салалтата бэйэлэрин дьаһалларын өйүөхтэрэ диэн эрэниэххэ.
Түгэнинэн туһанан, Томпо улууһун баһылыга Яков Иннокентьевич Степановка, бастакы солбуйааччы Степан Александрович Кривошапкиҥҥа, култуура управлениетын салайааччыта Ирина Михайловна Бодругка, Мэҥэ Алдан баһылыга Юрий Юрьевич Комиссаровка, солбуйааччы Олимпиада Афанасьевна Колодезниковаҕа, Култуура дьиэтин директора Елена Геннадьевна Степановаҕа, режиссер Роман Егорович Тырахиновка, Мэҥэ Алдан орто оскуолатын коллективыгар, дириэктэр Татьяна Егоровна Ордаховаҕа, олохтоох музей үлэһиттэрэ Матрена Германовна Комиссароваҕа, Диана Николаевна Кривошапкинаҕа, Антонина Петровна Ефремоваҕа уонна Томпо, Мэҥэ Алдан үтүө дьонугар барҕа махталбын тиэрдэбин.
Томполор түмсүүлээхтэрин көрдөрөн, 2-3 күн иһигэр билиэти атыылаатылар. Мэҥэ Алдан оскуолатын бүтэрбит үөрэнээччилэр, акция ыытан, үөрэппит учууталларыгар билиэт атыылаһан бэлэхтээтилэр, рекламаҕа үлэлэстилэр, норуот күүһэ көмүөл күүһэ буоларын толору итэҕэттилэр.
Егор Неймохов төрөөбүтэ 75 сылын бэлиэтиир дьоро киэһэ Саха суругунан уус-уран литературата 125 сыллаах үбүлүөйүн үөрүүлээхтик бэлиэтээһин түмүктүүр тэрээһинэ буолбута символичнай дии санаатым.
Аны ити күн Петербурга олорор сиэннэрбит Кеша Неймохов үөрэнэр Балтийскай техническэй университетын (Военмех им. Д.Ф. Устинова) студенческай этэрээтин үлэтин иһин «Лучшему коменданту» диэн грамота ылбыт.
Петербург 11-с нүөмэрдээх гимназиятын VII кылааһын үөрэнээччитэ Гоша Неймохов Петербург куорат “Кванториум” оҕо технопааркатыгар буолбут цифровой-виртуальнай эйгэни айан оҥоруу күрэҕэр II миэстэни ылбытын эттилэр. Аҕыйах күн иннинэ Дьокуускайга художественнай гимнастикаҕа Күннэй Неймохова чемпионнаабыта. Этэргэ дылы, сиэннэр эһэлэригэр дьоһун бэлэх оҥордулар.
Онон Егор Неймохов төһө да олохтон туораабыта 14 сыл аастар, араас эйгэҕэ туйах хатарааччылардаах, айар ухханы сыдьааннарыгар иҥэрбит диэн өйгө санааҕа кэллибит.
Оннук эрэ буоллун!
Мария Неймохова
21.12.2025 сыл.
