3 недели назад 145
«Дьоммут дьоһун олохторо» альбом-кинигэ сүрэхтэннэ
Бу дьыл сэтинньи 22 күнүгэр Бүлүү улууһун Баппаҕаайы норуот учуутала М.А. Алексеев аатын сүгэр орто оскуолатыгар элбэх көлүэнэ убаастыыр учуутала, Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа, саппаас ыстаарсай лейтенана, «Аҕа дойду Улуу сэриитэ» I истиэпэннээх уордьан, «Хорсунун иһин», онтон да атын элбэх бойобуой мэтээллэр кавалера, «Гражданскай килбиэн» бэлиэ туһааннааҕа, Бүлүү улууһун бочуоттаах гражданина, педагогическай үлэ бэтэрээнэ, Томскайдар педагогическай династияларын чилиэнэ Томскай Федор Семенович уонна кини кэргэнэ, тыыл, үлэ бэтэрээнэ, Баппаҕаайы нэһилиэгин бочуоттаах гражданина Томская Евдокия Спиридоновна үтүө ааттарын үйэтитэр, дьоһуннаах олохторун кэрэһилиир, дьоллоох дьиэ кэргэн уйгулаах олоҕун дьоҥҥо-сэргэҕэ билиһиннэрэр, инники көлүөнэҕэ өйдөбүнньүк буолар «Дьоммут дьоһун олохторо» диэн альбом-кинигэни үөрүүлээх быһыыга-майгыга сүрэхтэннэ.
Кинигэни оҕолоро – СӨ муниципальнай сулууспатын уонна СӨ дьиэ кэргэн бэлиитикэтин туйгуна, Баппаҕаайы нэһилиэгин уонна Бүлүү куоратын сайдыытыгар киллэрсибит кылаатын иһин бэлиэ туһааннааҕа, хас да кинигэ ааптара, Национальнай архыып тэрээһин уонна быраап үлэтин отделын салайааччыта Венера Федоровна Тихонова уонна СӨ үөрэҕириитин туйгуна, Учууталлар учууталлара, РФ үөрэҕириигэ уонна иитиигэ бочуоттаах үлэһитэ, Ил Дархан Е.А. Борисов уонна Үөрэҕирии министиэристибэтин граннарын хаһаайына, «Лучший учитель гуманитарного цикла» аат туһааннааҕа, «Бүлүү улууһун үөрэҕириитигэр кылаатын иһин» бэлиэлээх, нуучча тылын уонна литературатын учуутала Марианна Федоровна Филиппова – таҥан-тиһэн таһаарбыттар.
Тэрээһиҥҥэ нэһилиэк баһылыга Е.А. Николаев, нэһилиэк бэтэрээннэрин сэбиэтин бэрэссэдээтэлэ А.А. Николаева, бибилэтиэкэр А.М. Сидорова, Томскайдар аймах-билэ дьоно, балтылара, историческай наука кандидата, полиция полковнига Е.И. Корнилова уо.д.а. тыл эттилэр.
Кинигэҕэ Томскайдар дьиэ кэргэн олохторун кэрэһилиир хаартыскалар, кинилэри кытары бииргэ алтыспыт, үлэлээбит дьон ахтыылара уонна хаһан да, ханна да бэчээттэммэтэх архыып докумуоннара тиһиллэн киирбиттэр.
Кэлбит ыалдыттар кинигэ кэлэр кэнчээри ыччакка хаалларар историческай, архивнай сыаннастаах буоларын бигэргэтэн бэлиэтээтилэр, хомуйан оҥорбуттарыгар махтаннылар. Ааптардар нэһилиэк дьаһалтатыгар, бибилэтиэкэтигэр, оскуолаҕа кинигэлэрин бэлэх ууннулар.
Тэрээһин чэрчитинэн Марианна Федоровна учууталларга бэйэтин баай уопутуттан, чинчийэр үлэҕэ оҕону көҕүлээһиҥҥэ маастар-кылаас ыытта. Учууталлары түөрт хамаандаҕа арааран, көхтөөхтүк үлэлэттэ.
Венера Федоровна Национальнай архыып үлэтин сырдатта, электроннай архыыбы хайдах киирэн көрөр, докумуону хайдах көрдүүр туһунан сиһилии кэпсээтэ. Онон бу көрсүһүү олус таһаарыылаах, туһалаах, үрдүк таһымҥа буолан ааста.
Түмүк чааһыгар мустубут дьону кинигэ ааптардара бэйэлэрин минньигэс бэлэхтэринэн күндүлээтилэр, икки өттүттэн истиҥ тыл этилиннэ, эҕэрдэ тыл иһилиннэ.
Манна даҕатан эттэххэ, Баппаҕаайы оскуолатыгар 3 буойун учуутал үлэлээн-хамнаан, нэһилиэкпит историятыгар улахан суолу-ииһи хаалларбыттара. Быйыл Улуу Кыайыы 80 сылыгар кинилэргэ аналлаах бу үһүс тэрээһин ситиһиилээхтик буолан ааста.
Ол курдук, муус устар ыйга, сэрии бэтэрээнэ, «Бочуот знага» уордьан кавалера, «Гражданскай килбиэн» бэлиэ туһааннааҕа, Бүлүү улууһун уонна Баппаҕаайы нэһилиэгин бочуоттаах гражданина, нуучча тылын уонна литературатын учуутала, өр сылларга оскуола дириэктэринэн үлэлээбит А.Г. Харлампьев уонна кини кэргэнэ ССРС уонна РСФСР үөрэҕириитин туйгуна, Герой ийэ, «Аҕа дойду сэриитигэр килбиэннээх үлэтин иһин» мэтээллээх Е.Н. Федорова оҕолоро дьоннорун ааттарын маҥнайгы кылаас кэбиниэтигэр иҥэрбиттэрэ. Кинилэр ааттарын үйэтитэр истиэндэ арыйбыттара. Ыам ыйыгар Улуу Кыайыы күнүн көрсө, XX үйэ чулуу киһитэ, Аҕа дойду Улуу сэриитин бэтэрээнэ, педагогическай үлэ бэтэрээнэ, кыраайы үөрэтээччи, уопсастыбанньык, энтузиаст учуутал Е.С. Алексеев төрөөбүтэ 100 сылыгар анаан, оҕолоро, сиэннэрэ саха тылын уонна литературатын кэбиниэтигэр эһээлэрин аатын иҥэрбиттэрэ уонна кини олоҕун кэрэһэлиир истиэндэ бэлэхтээбиттэрэ.
Ити курдук, Улуу Кыйыы үбүлүөйдээх сыла биһиги оскуолабытыгар үтүө түмүктээх буолла. Үүнэр көлүөнэ эдэр ыччаппыт дьоһуннаах дьон олохторун билэн-көрөн, кинилэринэн киэн туттан, бэйэлэригэр үчүгэйи-кэрэни сомсон иҥэриниэхтэрэ диэн бүк эрэллээхпит.
Христина Васильевна Харлампьева,
М.А.Алексеев аатынан Баппаҕаайы оскуолатын омук тылы учуутала,
Илбэҥэ, Бүлүү
Тарасова Л.С. хаартыскаҕа түһэриилэрэ.
