1 неделя назад 233
Бибилэтиэкэрдэр тугу туруорсалларый?
Ахсынньы 2-3 күннэригэр Дьокуускай куоракка өрөспүүбүлүкэ бибилэтиэкэрдэригэр аан бастакытын сийиэс ыытылынна. Бу тэрээһини Национальнай бибилэтиэкэ быйылгы 100 сыллаах үбүлүөйүн чэрчитинэн көҕүлээн уонна тэрийэн ыытта.
Сийиэс тосхоло «Саха сирин бибилэтиэкэлэрэ: тылбытын харыстаан, кэскилбитин түстүүбүт” диэн, онон сүрүн кэпсэтэр тиэмэнэн төрүт олохтоох норуоттар тылларын, култуураларын харыстыырга, тарҕатарга уонна үйэтитэргэ бибилэтиэкэлэр суолталарын, оруолларын, уопуттарын, саҥа саҕалааһыннарын, ыытар үлэлэрин уонна соруктарын туһунан буолла.
Өрөспүүбүлүкэ бары кэриэтэ улуустарыттан уопсайа 234 дэлэгээт икки күн устата пленарнай сиэссийэҕэ, араас хайысхалаах сиэксийэлэргэ, маастар-кылаастарга, сэминээрдэргэ кыттан, санаа атастаһан, саҥаны бэйэлэригэр арыйан, элбэҕи ылынан, этэргэ дылы, тутум үрдээн, билиилэрэ-көрүүлэрэ кэҥээн, салгыы өссө айымньылаахтык үлэлииргэ кынаттанан бардылар.
Модельнай бибилэтиэкэ – аныгы кэм ирдэбилэ
Ахсынньы 3 күнүгэр Ил Түмэҥҥэ “Государственные и муниципальные библиотеки в эпоху цифровой трансформации” диэн төгүрүк остуол буолан ааста.
Аатыгар да этиллэринии, өрөспүүбүлүкэ бибилэтиэкэлэрэ бу интэриниэт, сыыппара, оҥоһуу өй үйэтигэр хайдах дьаһанан үлэлии-хамсыы олороллорун норуот дьокутааттарыгар билиһиннэрдилэр, баар кыһалҕаларын кэпсээтилэр, тугу туруорсалларын, туох өйөбүл наадатын эттилэр.
Уопсай балаһыанньаны култуура миниистирэ Мария Турантаева «Модельный стандарт деятельности муниципальных общедоступных библиотек РС(Я): реализация и вызовы» дакылаатыгар сырдатта:
-Күн бүгүн Саха сиригэр 500 муниципальнай уонна 3 судаарыстыбаннай бибилэтиэкэ баар. Модельнай ыстандаарт бибилэтиэкэлэргэ саҥа соруктары туруорар. Ол курдук, докумуону уруккулуу кумааҕынан харайары таһынан, өссө сыыппараҕа түһэрэн үйэтитэллэрин, култуура баайын хараанньыта эрэ буолбакка, бэйэлэрэ эмиэ култуурунай нэһилиэстибэни айан таһааралларын, култуурунай-сырдатар киин оруолун эрэ толорбокко, сонуну, билиини, саҥаны, үөрэҕи тарҕатар эйгэ буолалларын ирдиир. Маныаха, биллэн турар, онно сөптөөх усулуобуйа оҥоһуллуохтаах.
Кэнники алта сылга барыта холбоон 201, 9 мөл. солк. суумалаах федеральнай уонна эрэгийиэннээҕи үбүлээһин өйөбүллэринэн 49 модельнай бибилэтиэкэ тэрилиннэ. Быйыл федеральнай субсидия 38 мөл. солк. харчытынан өссө эбии 8 модельнай бибилэтиэкэ баар буолла. Итиэннэ 11 бибилэтиэкэ саҥа дьиэҕэ көһөн, модельнай ыстандаарка эппиэттиир бибилэтиэкэбит ахсаана 32,7%-ҥа тэҥнэстэ. Ол аата 67,3 %, чопчулаатахха, 336 бибилэтиэкэ матырыйаалынай тирэҕэ өрөмүөҥҥэ, саҥардыыга наадыйар.
Көмпүүтэринэн хааччыллыыны ылар буоллахха, 50,7%-а эргэрбит. Уларытарга 2024-2026 сылларга 52 мөл. солк. курдугу булуохтаахпыт.
Ол иһин, бастатан туран, СӨ “Култуура сайдыыта” диэн судаарыстыбаннай бырагыраамаҕа үбүлээһин кээмэйин улаатыннарар оруннаах. Иккиһинэн, муниципальнай тэриллиилэр сыллааҕы бүддьүөттэрин ылыналларыгар, бибилэтиэкэни саҥардыыга харчы көрөллөрүн ситиһиэх кэриҥнээхпит. Холобура, Саха сиригэр соҕотох Сунтаар улууһа эрэ оннук дьаһанан, модельнай бибилэтиэкэни бэйэтин үбүгэр тэрийдэ. Манна даҕатан эттэххэ, 2013 сыллаахха култуура сокуонун оҥорсууга үлэлэспитим. Онно 18-с ыстатыйаҕа тыа сиригэр үлэлиир култуура үлэһиттэригэр чэпчэтиилэр туһунан этиллэр. Ол сорох эрэ оройуоннарга тутуһуллар. Онон, уопсайынан, ылыллыбыт сокуон туолуутун ирдииргит буоллар. Үсүһүнэн, Аартыка уонна хотугу норуоттар дьыалаларыгар министиэристибэ судаарыстыбаннай бырагырааматыгар “Аартыка көс бибилэтиэкэлэрэ” бырайыагы киллэрэллэригэр. Билигин бибилэтиэкэлэр бэйэлэрэ тастан үбү буларга кыһаллаллар. Холобура, Горнай улууһун бибилэтиэкэлэрин ситимэ, кэмиэрчэскэйэ суох 42 тэрилтэни кытта үлэлээн, 19 мөл. суумалаах граны ылары ситистэ.
Национальнай бибилэтиэкэ Научнай-методическай киинин кылаабынай бибилэтиэкэрэ Лариса Никифорова бибилэтиэкэлэр кыахтарын, туруктарын тэҥнээн, ырытан көрбүт.
-Өрөспүүбүлүкэбитигэр баар 503 бибилэтиэкэттэн 110-на эрэ туспа дьиэлээх. 232 – тыа кулууптарыгар хос ылан олорор. 43 – дьаһалта дьиэтигэр дьукаахтаһар. 95 – элбэх хайысхалаах кииҥҥэ (МФЦ), онтон да атын тэрилтэлэргэ кыттыгас. 21 – быстах кэмҥэ миэстэ булунан үлэлиир. Кинигэнэн хааччыллыыны ылар буоллахха, быйыл 9 ый түмүгүнэн үбүлээһин 55 863 тыһ. солк., итинтэн 34 674 тыһ. солк. – кинигэ ыларга, 21 188 тыһ.солк. – хаһыат, сурунаал сурутуутугар. Дьиҥэр, барытын учуоттаан ааҕарбытынан, 107 мөл. солк. буолуохтаах этэ. Ол эрээри билиҥҥитэ ити баҕа санаа эрэ. Онон саҥа докумуон (кинигэ, хаһыат, сурунаал, о.д.а) сылга 5 бырыһыаны ылыахтааҕын, биһиэнэ – 2,9 %.
Ил Түмэн 1999 сыллаахха “Об обязательном экземпляре документов” сокуону ылыммыта. Билиҥҥи туругунан өрөспүүбүлүкэбитигэр кинигэ таһаарар 83 тэрилтэ баар. “Айар” издательство, Ю. Гагарин аатынан типография, “Сахапечать” АТ, “Дани-алмас” бэчээттээбит бородууксуйаларыттан булгуччулаах 3 эксэмпилээри тута тиксэрэллэр. Онтон атыттары ааттаһан-көрдөһөн, олох ирдэһэн булабыт. Бу тиэхиньикэ сайдыбыт үйэтигэр тыа сиригэр бэйэлэрэ эбэтэр биирдиилээн дьон эмиэ таһаарар буолла. Ону барытын кыайан хонтуруоллаабаккын. Ол иһин Ил Түмэн миэрэни кытаатыннарар, атыннык бэрээдэктиир гына уларытыан наада.
Өрөспүүбүлүкэ бибилэтиэкэлэрин 96 %-а бары интэриниэккэ холбонуулаахтар. Ол эрээри сорох сиргэ олус мөлтөх.
Түмүккэ этиэм этэ, ханан эмэ быыс булан, холобур, төрүт тыллары харыстыырга уонна сайыннарыыга туһуламмыт судаарыстыбаннай бырагыраамаҕа киллэрэн дуу, кинигэнэн хааччыллыы үбүлээһинин улаатыннараллара эбитэ буоллар. Билиҥҥитэ 5 мөл. солк. көрүллэр.
Нам бибилэтиэкэлэрин кииннэммит тиһигин дириэктэрэ Майя Софронова «Комплексная система мер социальной поддержки работников культур” диэн дакылаатын саҕалыырыгар: “Бу боппуруоһу 20 сыл буолан баран, дьэ, парламент таһымыгар таһааран эрэбит”, – диэтэ. Билигин култуура эйгэтигэр 200-чэкэ үлэһит тиийбэт эбит. Онуоха бу сылтан “Земский работник культуры” бырагыраама киирдэ. Ол эрээри итэҕэһэ элбэҕин бэлиэтээтэ: олорор дьиэнэн хааччыйбаттарын, айанын ороскуотун төлөөбөттөрүн, о.д.а. “Хаарбах дьиэ” бырагырааманан тутуллар дьиэлэргэ эдэр исписэлиистэри олордор кыбартыыра көрөллөрө буоллар, баҕар, идэлээх ыччат тыа сиригэр тахсыа этэ”, – диэн баҕа санаатын эттэ.
-Аартыка 13 оройуонугар баар 96 бибилэтиэкэттэн 67-тэ төрүт дьарыктарын тутан олорор аҕыйах ахсааннаах норуоттар нэһилиэнньэлээх пууннарыгар баар. Сэттэ улууска 8 модельнай бибилэтиэкэ тэрилиннэ. Усуйаанаҕа көс мусуой-бибилиэтиэкэ, Өлөөҥҥө библио-сыарҕалар курдук инновационнай бырайыактар сэҥээриини ыллылар. Аартыка улуустарыгар туһуланар саҥа киэбинэн үлэлиир буолбуппут үөрдэр (библиотечно-информационная модель обслуживания населения Арктики). Ол эрээри сылтан сыл аайы ааҕааччыбыт ахсаана аччыыр. Тоҕо? Саҥа кинигэ ылар, сурунаал, хаһыат суруйтарар уустугурда. Аҕалар да буоллахтарына, айанын төлөбүрэ кинигэтээҕэр ыарахан буолан тахсар. Орто Халымаҕа улуус быйылгы бүддьүөтүгэр бибилэтиэкэ үбүн көрбөтөх, онон хаһыаттара да суох олороллор. Муомаҕа бибилэтиэкэ дьиэтин тоҥорбуттар, экэниэмийэлиир сыалтан. Аныгы ыччат түргэн интэриниэттээх, коворкиннаах, “Литрес” курдук сервистэри босхо туһанар өҥөлөрү оҥорор бибилэтиэкэлэри баҕарар. Оттон биһиэнэ хайдах туруктаахтарый? Ол кэннэ сылдьыбаттара чуолкай буоллаҕа дии. Оттон отчуот элбэх сыыппараны ирдиир, – диэн Өлөөнтөн Екатерина Николаева баар кыһалҕалары аһаҕастык эттэ уонна үбүлээһини Аартыка коэффициенынан ааҕалларыгар, кинигэни хоту тиэрдии бырагырааматын тобулалларыгар, аҕыйах ахсааннаах норуоттар тылларынан таһаарыылары элбэтиигэ үлэ күүскэ барарыгар, интэриниэт хаачыстыбатын тупсаралларыгар, “Земский работник культуры” курдук чэпчэттилээх бырагыраамалары олоххо киллэрэн иһэллэригэр, көс бибилэтиэкэлэри тырааныспарынан хааччыйалларыгар эттэ.
Кумааҕыга эрэ хаалбатар
Норуот дьокутааттара Андрей Находкин, Алена Атласова, Светлана Давыдова, Елена Голомарева, Николай Бугаев чопчулуур ыйытыылары биэрдилэр. Ол курдук, бибилэтиэкэрдэр орто хамнастара 100 тыһ. эбит. Өрөспүүбүлүкэ 503 бибилэтиэкэтигэр барыта 1863 штатнай единица көрүллүбүт. Үлэһитинэн хааччыллыы – 99 %. Анал идэлээҕэ – 74 %. Култуура тэрилтэлэригэр сылга 8 мөлүйүөн сылдьыы (посещение) ирдэниллэрин, аҥаардас бибилэтиэкэлэр бу күҥҥэ 92 бырыһыанын толорбуттар. Кинигэнэн хааччыллыыга эрэгийиэннээҕи өйөбүл суох эбит. Онтон да атын боппуруостарга эппиэттэри ылан баран, дьокутааттар үбүлээһин улаатарын өйүүллэрин биллэрдилэр уонна эрэкэмэндээссийэҕэ ыйыллыбыт олоххо киириитин хонтуруоллуулларыгар туһаайдылар.
Төгүрүк остуолу салайан ыыппыт дьокутаат Захар Никитин түмүккэ бибилэтиэкэлэр билиҥҥи кэмҥэ оруоллара улаатан уонна кэҥээн турарын бэлиэтээтэ уонна бу бүгүн этиллибити барытын табылыысса курдук оҥорон киллэрэллэригэр, ону ахсынньыга ыытыллар бэрэстэбиитэллээх уорганнар сийиэстэригэр иһитиннэриэх буолла.
Анисия Иевлева.
