8 месяцев назад 2108
Сахалар сүрүн баайбыт – үтүө дьоммут
“Smart” бибилэтиэкэҕэ Татьяна Назарова-Санаа Быраас “Күннүкпүн сэгэтэн көрдөххө…” кинигэтин сүрэхтэниитэ буолла. Дьон бөҕө тоҕуоруһа мустубут, саалаҕа баппакка, көрүдүөргэ турдулар. Сүгүрүйээччилэрэ, ааҕааччылара, эмтэнэн үтүөрбүттэрэ үгүс буоллаҕа.
Көрсүһүүнү кинигэ эрэдээктэрэ Лариса Аввакумова иилээн-саҕалаан ыытта.
Тэрээһин ырыаттан уонна алгыстан саҕаланна. Аал уоту Татьяна Михайловна бэйэтэ оттон, айах тутан алҕаата.
Элбэх киһи тыл эттэ. Ол иһигэр «Илиибит сылааһа» уопсастыбаннай тэрилтэ салайааччыта Ирина Саввина… Санаа Быраас анал байыаннай дьайыыга (СВО) барар оҕолору үтүө тылынан уоскутан, баастарын эмтээн, система туруоран, ис уорганнарын ыраастаан, үчүгэй турукка киллэрэрин, үбүнэн даҕаны улаханнык көмөлөһөрүн иһин ис сүрэҕиттэн махтанна.
Өйөбүлэ ити эрэ буолбатах, Татьяна Михайловна, Айыы таҥара үөрэҕин үөрэтэр Лена Федорованы өйөөн, биһиги тыйыс дойдубутугар Айыы таҥара дьиэтэ баар буолуон баҕаран, аан маҥнайгынан харчы биэрэн, оннук кыра-кыралаан ыытан, көмөтүн 100 тыһыынча солкуобайга тиэрдибит.
Мелодист, учуонай, быраас Виталий Андросов эмтэнэригэр уопсайа 200 тыһыынча солкуобайы биэрбит эбит. Наһаа үчүгэй каллиграфическай буочардаах, суруйар талааннаах Наум Киренскэй хараҕын эпэрээссийэлэнэригэр, итиэннэ клиникатын таһыгар 8 сааһыттан көмөлөспүт Никита Слепцов Кытайга үөрэнэ барарыгар эмиэ харчынан көмөлөспүт.
Билим дуоктара, бэрэпиэссэр Ульяна Винокурова: “Сахалар сүрүн баайбыт үтүө дьоммут буолар, Татьяна Михайловна курдук”, – диэн тыл эппитин мустубут дьон биһирии иһиттилэр, ытыстарын таһыннылар.
Дьоҥҥо анабыл хоһооннору айар Полина-Победа, бэйэтин сааһыгар кыанарын көрдөрөн, араас хамсаныыны оҥордо, төбөтүгэр турда, хоһоонун аахта.
Тыл этиигэ биһиги эмиэ кыттыстыбыт. Эдьиийим – саха норуодунай артыыһа Зоя Багынанова, балтым – СӨ үтүөлээх артыыһа Елизавета Потапова буолан үһүөн тыл эттибит.
Мин тыл этэрбэр, Татьяна Михайловна олоҕун ситиһиитэ үс өрүттэн турарын бэлиэтээтим:
Бастакыта, дьулуурдаах, тулуурдаах, хорсун санаалаах. Ол, арааһа, Аҕа дойду Улуу сэриититтэн кыайыылаах-хотуулаах кэлбит фронтовик аҕатын ньэҥирэ, энергетикатын күүһэ кыыһыгар бэрилиннэҕэ буолуо дии саныыбын – Улуу Кыайыы саллаатын кыыһа буоллаҕа.
Иккиһинэн, наһаа сүрэхтээх хоһуун үлэһит. Дьиэтэ, клиниката сибэккинэн симэнэн турарын киһи үөрэ көрөр. Оҕуруота өлгөм үүнүүнү биэрэн, онтун сылы быһа сиир гына хаһаанар. Саадыгар яблонята өлгөм үүнүүнү биэрэр. Күннэри-түүннэри дьону эмтиириттэн ордон, ыстатыйалары суруйарын быыһыгар, үүнээйитин көрөрүн-харайарын киһи сөҕөр эрэ. Элбэх сыраттан тахсара биллэр.
Үсүһүнэн, кини олус үтүө санаалааҕа, дьону таптыыра, олохторун тупсара сатыыра буолар. Ол инниттэн кимтэн да, үрдүк өһүөлээхтэртэн даҕаны, иҥнэн турбакка, харса суох киирсэр. Оҕо сылдьан мас бэлэмнииргэ оҕолор тоҥон ыалдьалларын туһунан хаһыаттаан саайар кыыс оҕото буоллаҕа дии. Инньэ гынан, кыһын оҕолор ойуурга үлэлииллэрин тохтотон, өрөспүүбүлүкэ оҕолорун барыларын даҕаны тымныйан ыалдьартан быыһаатаҕа.
Дьону таптыыр амарах санаалаах буолан, тымныыны, хараҥаны аахсыбакка, ыҥырдылар да, суһал көмө курдук, дьону дьиэлэригэр тиийэн эмтиир. Өлөттөрөн, ууга-уокка түспүт киһини быыһыы барар манан дьыала буолбатах. Арыгыттан ииригирбит курдуктартан эчэйэ сыыспыт да түгэннэрэ элбэх. Үөҕүллүүтэ, сааныылара туспа кэпсээн. “Тугун кыһалҕатыгар өрүһүйэ сатаата?! Бэйэтэ атыылаһан ылбыт ыарыытыгар сыттын ээ”, – диэм этэ, мин буоллар. Дьиҥнээх айылҕаттан анаммыт быраастар итинниктэр, олох уратылар.
Быраас быһыытынан Татьяна Михайловна ситиһиилээҕэ эмиэ үс суолтан турар диэн тус санаалаахпын, “на трех китах” диэбит курдук.
Бастакытынан, кинини былыргы сахалар курдук удаҕан хааннаах быһыылаах диэн сабаҕалыыбын. Норуот эмтиир ньыматын туһанан, ыарыһаҕы уйулҕатын уоскутара, эмтиирэ уонна тобуллаҕас өйө итэҕэтэр. Уончалаах эрэ оҕо, хайдах толкуйдаан, ийэтин ынах тылынан эмтиирэ, балтын, үс аҥаардаах кыысчааны, кыайан аһаабат буолбутугар, аһылыгы ыстаан баран, айаҕар силлээн, тыыннаах хаалларбыта да туоһулуур.
Иккиһинэн, кини сэбиэскэй кэмҥэ үөрэммитэ буолар. Урукку сэбиэскэй быраастар дириҥ уонна киэҥ билиилээхтэрин билигин бары билинэллэр.
Үсүһүнэн, Татьяна Михайловна илиҥҥи мэдиссиинэни бэйэлэригэр баран үөрэммитэ, уһуйуллубута туһаттан атыны аҕалбата буолуо. Саха норуотун эмтиир ньымата + олоҕурбут аныгы мэдиссиинэ + илиҥҥилии эмтээһин = ону барытын туһанан, нууччалыы эттэххэ, комплексно эмтиир.
Мин кини бу кинигэтин туһунан суруйбутум сигэтэ https://blogi.nlrs.ru/93902/132659 . Арыйан ааҕыаххытын сөп. Ыкса киэһэ таһаарбыттара да буоллар, онтубун биир түүн иһигэр 2,5 тыһыынча киһи аахпыт этэ. Онтон аҕыйах хонон баран, 6,5 тыһыынчаттан тахса ааҕааччы буолбут.
Ол мин үтүөм буолбатах, ол Санаа Быраас сэргэх олоҕо сэҥээрдэр. Ким да суруйдун – сөбүлүөхтэр этэ.
Ааҕааччыларым суруйуубун: «Киинэ курдук көрдүбүт”, – дэһэллэр. Миэнэ кинигэни ахтан эрэ аһарыы буоллаҕа, оттон кинигэни аахтахтарына, кэрэхсэбиллээх сэрийээл көрө олорор курдук сананыахтара дии саныыбын. Итини этэн туран, Санаа Быраас олоҕун туһунан уус-уран киинэ устар киһи, дьон наһаа сэҥээриэ этэ. Ыччаты иитэргэ туһалаах буоларын саарбахтаабаппын. Татьяна Михайловна курдук, туруоруммут соругун хорсуннук ситиһэр, ыарахаттартан чаҕыйбакка, ханнык да түгэҥҥэ сөптөөх быһаарыныыны ылан, кыайыылаах тахсар дьулууру булалларыгар холобур буолуоҕа. Киһи киһиттэн үөрэнэр.
Эбэтэр тэлэбиидэнньэҕэ сэрийээл устуохха сөп. Киин ТВ-га “Скорая помощь” баар дии, оннук курдук. Санаа Быраас мүччүргэннээх сырыылара да элбэх. Уонна ол кураанах куолу эбэтэр таптал эрэ туһунан буолбакка, хайдах бэйэ туругун көрүнэн, доруобай сылдьаргын түстүүр олус туһалаах сэрийээл буолуо этэ.
Биитэр «Следствие вели с Леонидом Каневским” курдук биэрии. Дьону эмтии сылдьан түбэспит түгэннэриттэн, олоххо баар көстүүлэртэн, ол төрүөттэрэ, ону эмчит өттүттэн быһаарбыт суоллара.
Кинигэ презентациятын күн мин түөрт чаастан сыбаатым үбүлүөйүгэр сырыттым. Сэргэ олорбут кыыһым Наталья Николаевна Санаа Быраас кинигэтин атыыласпыт. Өссө урут сылдьыбытыгар, Санаа Быраас илиитин тутан олорон, инники олоҕун кэпсээбитэ барыта туолбут эбит. Дьикти дии!
Кинигэ биһирэмигэр 56 сыл бииргэ олорбут тапталлаах кэргэнэ Семен Семенович Назаров, кыргыттара, сиэннэрэ бааллар.
Семен Семенович үйэтин тухары чөл олоҕу тутуһар, спордунан, чуолаан сүүрүүнэн күн аайы утумнаахтык дьарыктанар. Биһиги көлүөнэҕэ арыгыны амсайбат эр киһини булар да уустук буолуо. Ол да иһин Семен Семенович, 80 сааһын аастар да, тэтиэнэх көрүҥнээх. Санаа Бырааска эрэллээх эркин, бигэ тирэх, көмөлөһөөччү. Кэргэнниилэр иккиэн да киһи хайгыы көрөр дьоно.
Бу тэрээһини суруйарбар биир ааҕааччым, Өймөкөөнтөн сылдьар Ксенофонтов диэн саастаах киһи көрдөстө. Ол иһин бэйэм санааларбын сурукка тистим.
Мария Неймохова.
31.08.2025 с.
