4 дня назад 105
Дьоһун олох сырдык суолунан
Күүкэйтэн төрүттээх РСФСР, Саха АССР үтүөлээх учуутала, Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуотун үөрэҕириитин туйгуна, Сунтаар улууһун, Элгээйи нэһилиэгин Бочуоттаах гражданина Егор Михайлович Николаев төрөөбүтэ 100 сыла.
Кини 1954 сыллаахха Дьокуускайдааҕы педагогическай институт саха тылын уонна литературатын салаатын бүтэритиэҕиттэн, ханна да халбаҥнаабакка, олоҕун бүтүннүү оҕо үөрэтиитиитигэр-иитиитигэр анаабыта. Оскуолаҕа 52 сыл үлэлээбититтэн, 31 сылын дириэктэрдээбитэ.
Биһиги оскуолабыт бастакы үөрэнээччилэриттэн биирдэстэрэ, ытыктыыр киһибит Е.М. Николаев холобур буолар олоҕун киэн тутта сырдатар сыаллаах «Дьоһун олох сырдык суола” диэн тэрээһин төрөөбүт күнүттэн саҕалаан, кинини тойукка-ырыаҕа үөрэппит сүгүрүйэр киһитэ Улуу Сибиэрэп анал күнүн хабан ыытылынна. Сүдү айылгылаах дьон олохторо, алтыһан ааспыт түгэннэрэ көлүөнэлэр үйэлэргэ ситимнэрин күүстээх туоһута буолла.
Егор Михайлович төрөөбүт тылы, фольклору өрө туппут, саха оҕото сахалыы куттаах-сүрдээх буола сайдарыгар эрэнэр биллиилээх уһуйааччы, тойуксут этэ.
Тэрээһин “Тыл баайын хаҥатыы” саха тылын уруоктарыгар Егор Михайлович айымньыларын билиһиннэрииттэн саҕаланна. Манна айымньыны ырытан, тирэх үөрэтэр ньымалары тутуннулар. Тылы сайыннарыыга анаан оҥорбут оонньуулары киллэрбиттэрэ өссө умсугутуулаах буолла.
Егор Михайлович ыарыы ыаллаһан, төһө да биир илиилээҕин иһин, олус бэркэ уруһуйдуура. Кини “Космонавт тэҥэ сананным” уонна “Хотун Бүлүү” айымньыларыгар “Тылтан тахсар тупсаҕай” уруһуй быыстапката турда.
Хас чэппиэр аайы ыытыллар ааҕыы тохтобула эмиэ киниэхэ ананна. Е.М. Николаев эһэтэ Бортунуой Хабырыллаттан истибит Быкынаан күөлүн туһунан остуоруйатын сурукка тиспитин, доргуччу ааҕан, айымньыны аудио истии ыытылынна.
Бээтинсэ күн Самсоновтар учуутал удьуор утумнарын аатынан Духуобунас уонна үөрэхтээһин киинэ, Егор Михайлович көмүс куолаһынан тойуктарын, оһуокайдарын холбоон, ыраахтан иһиллэ турбута сүргэни көтөхтө.
Норуот ырыаһытыгар уонна норуот учууталыгар сүгүрүйэр фольклорнай кэнсиэр тэрилиннэ. Манна ырыа, хоһоон, тойук, олоҥхо, үҥкүү, хомус, үгэ, чабырҕах дьүөрэлэһэн, дьиҥ сахалыы эйгэни үөскэттэ. Онтон оҕолор Егор Михайлович тылларынан эҥээркэй эһиэкэйи эҥээриттэн туппуттара – тэрээһин киэргэлэ буолла. Бастыҥ этээччинэн III кылаас үөрэнээччитэ Саввинова Иванна ааттанна.
Биир дойдулаахпыт үтүө аатын ааттаан туран, кини олоҕун олуктарынан Мария Васильевна Николаева бэрт сэргэх иһитиннэриини оҥордо, “Күүкэйтэн төрүттээх тойуксут, уһуйааччы, учуутал олоҕо” диэн слайдалар көрдөрүлүннүлэр.
Авксентий Мординов “Кэскиллээх норуот кэрэхсэбиллээх дьонун кэриэстиир” диэн кынаттаах этиитэ хаһан баҕарар тоҕоостоох. Тэрээһин хаамыыта хаартыскаҕа хатанан, тиһиллэн, фотоальбом буолан, түмэлгэ хараллыа.
Ксения Саввинова, педагог-библиотекарь, Күүкэй
